Фактілер

Бір спорт жақсы. Ал бірнешеу ше?

Жүгіру ме, жүзу ме? Залға бару ма, теннис ойнау ма? Зерттеулер бұл таңдауға басқаша қарауға негіз береді: әртүрлі жүктемелердің үйлесімі пайда әкелуі мүмкін. Бірақ ересек адамға шын мәнінде қанша жаттығу керек?

04.11.2026
Бір спорт жақсы. Ал бірнешеу ше?

Жүзуді жақсы көріп, жүгіргіңіз мүлде келмеуі мүмкін. Немесе залға үзбей барып, теннис ойнау ұсынысын бос демалыс күндеріне қол сұғу деп қабылдауыңыз мүмкін. Спорт ақыры жұмыс, отбасы және өмірдің қалған бөлігінің арасына сыйғанда, тым болмаса осы жерде қосымша талаптарсыз болғың келеді.

Сондықтан спорттық әралуандықтың пайдасы туралы жаңалықты кезекті тапсырма ретінде оқу оңай: енді бір абонемент жеткіліксіз бе? Шын мәнінде бәрі қызығырақ.

Нені зерттеді

2026 жылғы қаңтарда BMJ Medicine журналында екі американдық когортаның деректеріне негізделген зерттеу жарияланды. Жалпы іріктеме — 111 мыңнан астам адам, бақылау отыз жылға дейін созылды.

Қатысушылар әртүрлі сабақтарға қанша уақыт бөлетінін үнемі хабарлап отырды. Зерттеушілер белсенділіктің жалпы көлемін және оның әралуандығын бағалады. Есепке тек жаттығулар ғана емес, жаяу жүру, баспалдақпен көтерілу және басқа да сабақтар енді.

Яғни әңгіме кестедегі спорт секцияларының саны туралы болған жоқ.

19% қайдан шықты

Белсенділігі ең әралуан қатысушыларда өлімнің салыстырмалы көрсеткіші белсенділігі ең аз әралуан топқа қарағанда 19%-ға төмен болды.

Жүктеменің жалпы көлемін статистикалық есепке алғаннан кейін де байланыс сақталды.

Алайда бұл — бақылау зерттеуі. Адамдарға әртүрлі бағдарламалар кездейсоқ тағайындалмаған. Сабақтары туралы деректерді олар өздері хабарлады, ал нәтижеге денсаулық, әдеттер және қолжетімді мүмкіндіктер әсер етуі мүмкін.

Сондықтан 19% — өмір ұзақтығына қосымша да емес, өлім қаупіне жеке жеңілдік те емес. Жұмыс байланысты анықтады, бірақ оның себебі дәл әралуандық екенін дәлелдеген жоқ.

Әртүрлі жүктемелер бірін-бірі толықтыра алады

Әралуандыққа қараудың тағы бір тәсілі бар: міндеттері әртүрлі сабақтарды үйлестіру. JAMA Internal Medicine журналында жарияланған 2023 жылғы зерттеуде 500 мыңнан астам ересек адам бақыланды. Аэробты белсенділік пен бұлшықетті нығайтатын жаттығулардың үйлесімі өлімнің төмендеуімен байланысты болды. Бұл жұмыс меңгерілген спорт түрлерінің санын емес, жүктеме түрлерінің үйлесімін зерттеді.

Мұндай тәсіл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ұсынымдарында да көрініс тапқан. Ересектерге аптасына 150–300 минут қалыпты аэробты белсенділік немесе 75–150 минут қарқынды белсенділік, сондай-ақ аптасына кемінде екі күн негізгі бұлшықет топтарына арналған жаттығулар ұсынылады.

Сондықтан практикалық сұрақты қарапайымырақ қоюға болады: «тағы қандай спорт түрін шұғыл меңгеруім керек?» емес, «менің әдеттегі белсенділігімде қандай жүктемелер жетіспейді?».

Ал жүгіру бұлшықетке кедергі келтірмей ме?

Күш жаттығуларын жақсы көретіндердің әралуандыққа өз наразылығы болады: кардиожүктеме нәтижені бұзып жібермей ме? 43 зерттеудің метаталдауы күш жаттығуларын күш және аэробты жаттығулардың үйлесімімен салыстырды. Орташа алғанда аэробты жүктемені қосу ең жоғары күш пен бұлшықет көлемінің өсуін нашарлатпады.

Бірақ жарылғыш күш — үлкен күшті тез дамыту қабілеті үшін өсімнің ықтимал төмендеуі анықталды, әсіресе екі жүктеме бір жаттығуда орындалғанда.

Бұл маңызды айырмашылық. Денсаулық үшін жаттығу мен нақты спорттық нәтижеге дайындалу — әртүрлі міндеттер. Екінші жағдайда жүктемелерді үйлестіруді ұнаған барлық сабақтарды жай қоса бермей, жаттықтырушымен талқылаған жөн.

Әралуанырақ болса — қызығырақ па?

Кейде сабақтарды ауыстыру шынымен қызығушылықты сақтауға көмектеседі. Бірақ ғылым мұнда іш пыстырудың әмбебап емін уәде етпейді.

2025 жылғы шағын экспериментке аз қозғалатын 47 студент қатысты. Сегіз апта бойы олар әралуанырақ немесе біркелкірек үй бағдарламаларын орындады. Топтар арасында сабақтан алатын ләззат, іш пыстыру және объективті өлшенген белсенділік бойынша сенімді айырмашылықтар табылмады. Кейбір психологиялық көрсеткіштер жақсарды, бірақ нәтижелер біржақты болмады.

Сондықтан жаттығуларды тек жаңалық үшін өзгерту міндетті емес. Біреуге әртүрлісін байқап көру ұнайды. Біреуге — бассейндегі таныс жол мен түсінікті жоспар.

Дереккөздер

Made on
Tilda