Сұхбат

Ұршық сүйегінің мойны сынғаннан әлемнің алты басты марафонына дейін

Ол 48 жасында алғаш рет велосипедке отырып, кролмен жүзуді үйренді. Ал бірнеше жылдан кейін толыққанды жаттығуларға енді ешқашан орала алмау қаупімен бетпе-бет келді. Ұршық сүйегі мойнының сынуы, ота, бірнеше айлық оңалу және ақсақ болып қалу қорқынышы. Бірақ дәл жарақаттан кейін оның мақсаты пайда болды — әлемнің ең ірі алты марафонын жүгіріп өтіп, аңсаған тісті дөңгелек медальді алу.

13.11.2026Мәтін: Юлия КузнецоваФото: кейіпкердің жеке мұрағатынан
Ляззат Курманова
56 жасТөрт бала, екі немере13 марафонSix Star Finisher

«Екінші тыныс» кейіпкері — Ляззат Курманова, 56 жаста, төрт баланың анасы және екі немеренің әжесі. Бүгінде оның артында 13 марафон, Ironman 70.3 жарысындағы төрт старт, бір толық Ironman және Oceanman-нің 5 шақырымдық екі жүзу жарысы бар. Марафон қашықтығындағы жеке рекорды — 3 сағат 29 минут 53 секунд.

2026 жылғы қарашада Ляззат World Marathon Majors сериясының алты марафонын аяқтағаны үшін Six Star Finisher медалін алды. Бұл марапаттың артында — бес жылғы табандылық, ауыр жарақаттан кейін спортқа оралу және алғашында оның әуесқойлығын онша түсінбеген отбасының қолдауы тұр.

«Екінші тынысқа» берген сұхбатында Ляззат балалары өскенде неге жүгіре бастағанын, сынықтан кейінгі қорқынышты қалай жеңгенін, неліктен аптасына алты рет жаттығуды жалғастырып жүргенін және 50–60 жаста өмір неге жаңа мүмкіндіктер ашады деп санайтынын айтып берді.

01 / 04

Балалар өскенде

01Ляззат, Сіздің спорттағы тарихыңыз неден басталды? Бұрын өміріңізде жүгіру болды ма?

— Менің төрт балам, екі немерем бар. Балалар ер жеткенде бос уақыт көбейді. Мен көп жыл бойы кенже қызымды гимнастикаға апарып, жаттығудан күтіп жүрдім. Бір сәтте ойладым: неге мен жай отырып күтемін? Оның үстіне салмағым қосыла бастағанын байқадым.

Өз бетімше жүгіре бастадым. Алдымен 10 шақырымдық қашықтықтар болды, кейін жартылай марафондар. Толық марафон жүгіргім келетінін шешкенде, жүгіру клубын іздей бастадым.

I Love Running клубын таптым. Тимур Артюхин мен Светлана Быстрецкая сегіз айдың ішінде мені алғашқы марафонға дайындады. Мен оны 4 сағат 7 минутта жүгіріп өттім және өз жас санатымда алғаш рет жүлделі орынға шықтым.

Бұл қатты шабыттандырады! Спортпен ересек адам болып айналыса бастап, кенеттен марапат алғанда, жалғастырғың келеді.

02Бірақ Сіз тек жүгірумен шектелмедіңіз. Жүзу мен триатлон қалай пайда болды?

— Жүгіріп жүргенде спорт туралы подкасттар тыңдайтынмын. Солай триатлон туралы біліп, қызығып кеттім.

Мен тек брасспен жүзе алатынмын, ал кролмен жүзуді өмір бойы армандадым. 2018 жылдың күзінде бассейнге бардым. Өте қиын болды. Кролмен мың метр жүзе алуым, шамасы, екі айдан кейін ғана мүмкін болды.

48 жасымда алғаш рет велосипедке отырдым. Алдымен тау велосипеді болды, кейін күйеуім тас жол велосипедін сатып алды. Оны да үйренуге тура келді, талай рет құладым.

2019 жылы алғашқы Ironman 70.3 жарысынан өтіп, жас санатымда бірінші орын алдым. Әлем чемпионатына слот алдым.

Елестетіп көріңізші, жасың 50-ге таяп қалғанда әлем чемпионатына қатысу мүмкіндігін аласың! Бұл керемет шабыт береді.

Ол кезде спортқа деген әуестігім мені қаншалықты алысқа апаратынын тіпті елестете алмадым.

02 / 04

Бәрін өзгерткен сынық

032021 жылы Сіз ауыр жарақат алдыңыз. Не болды?

— Ковидтен кейін күйеуім екеуміз Бурабайға бардық. Ол ауырып тұрған еді, сондықтан таза ауада уақыт өткізуді шештік. Екінші күні велосипедтен құлап, ұршық сүйегімнің мойнын сындырып алдым.

Күйеуіме қамқорлық жасаудың орнына, оның өзі маған қарауына тура келген жағдайға тап болдым.

Маған Астанада ота жасады. Дәрігерлер ұзақ оңалу туралы айтты. Ал мен ота алдында алда толық Ironman, әлем чемпионаты, Чикаго марафоны барын қайталай бердім. Мен дайындалып жүрген жарыстарға слоттарым бар еді.

Сірә, ол кезде болған жағдайдың қаншалықты күрделі екенін әлі толық түсінбеген шығармын.

04Оңалу кезінде ең қиыны не болды?

— Жарақаттан кейін біраз уақыт ақсадым. Және бұл мәңгі осылай болады деп қатты қорықтым.

Аяғымды жаттықтырып, қозғалғыштығын қалпына келтіруім керек болды. Жаттығып, жүздім. Аяқтағым келетін старттарым қалып еді.

Сол кезеңде ұқсас жарақаттардан өтіп, спортқа қайта оралған адамдар туралы көп ойладым. Мен үшін Александр Винокуров, Леонид Богуславский және басқа да спортшылар үлгі болды.

Ойладым: олар жасай алса, мен неге жасай алмаймын?

Отбасының, әсіресе күйеуімнің қолдауы қатты көмектесті. Біртіндеп мақсат пайда болды — жай ғана қалпына келу емес, жоспарлаған барлық жарыстан өту.

05Әлемнің ең ірі алты марафонын жинау идеясы дәл сол кезде туды ма?

— Иә. Тісті дөңгелек медаль мен үшін табандылықтың символына айналды.

Жарақаттан кейін өзіме қайта орала алатынымды дәлелдегім келді. Сынық менің спорттық өміріме нүкте қоймағанын.

Жарақаттан бір жыл өткен соң толық Ironman жарысынан өттім. Кейін әлем чемпионатына қатыстым, марафондар жүгіруді жалғастырдым.

Ал бес жылдан кейін аңсаған тісті дөңгелекті алдым.

Біреу үшін бұл жай әдемі медаль. Ал мен үшін оның артында қорқыныш, ауырсыну, оңалу, жаттығулар және сүйікті ісімді қайта істеуге деген зор ниет тұр.

Мәңгі ақсап қаламын деп қорықтым. Тісті дөңгелек медаль менің қайта орала алғанымның символына айналды.
Ляззат Курманова
03 / 04

Отбасы, жаттықтырушы және әлем марафондары

06Отбасыңыз Сіздің әуестігіңізге қалай қарады? Алғашында қолдау болмағаны рас па?

— Басында күйеуім менің жүгіруіме шынымен күмәнмен қарады. Аздап жүгіріп, мүмкін бір марафонды бағындырып, сонымен тынышталады деп ойлады.

Оған спорт менің өмірімде тым көп орын ала бастағандай, ал отбасы екінші кезекке ығысып бара жатқандай көрінді. Бірақ мен үшін отбасы әрқашан бірінші орында болды және солай болып қала береді.

Біртіндеп ол спорттың мен үшін қаншалықты маңызды екенін көрді. Жүгіруден қуанып, көзім жайнап, көңілді оралам. Және сол көңіл күйді үйге әкелемін.

Енді күйеуім — менің басты демеушім. Ол менің спорттық старттарым мен саяхаттарымды қаржыландырады.

Бірақ отбасы мені тек моральдық тұрғыдан ғана қолдамайды. Мысалы, Дубайда біз Ironman жартысындағы эстафетаға бірге қатыстық. Балаларым халықаралық марафондарда қасымда жүреді.

Кейптаунға екі ұлыммен бардық. Сонда олар өте тебірентерлік сөз айтты: «Мама, сіз бізге көкжиек ашасыз, ал әкем бізге мүмкіндік береді».

Менің ойымша, бұл біздің отбасымызды өте дәл сипаттайды.

07Ал балаларыңыздың өздері спортпен айналыса ма?

— Иә, менің үш ұлым және бір қызым бар. Кенже қызым гимнастикамен айналысады, спорттық разрядтары мен атақтары бар. Ол көп жыл бойы күніне үш-төрт сағат жаттығады және сонымен бірге жақсы оқиды.

Мен оны қатты мақтан тұтамын.

Менің ойымша, біз бір-бірімізге үлгі болдық. Ол кішкентай кезінде мен оны жаттығуды тастамауға ынталандыратынмын. Ал енді ол менің таңғы бесте тұрып, жүгіруге шығатынымды көреді.

Кенже ұлым да жаттығуға ерте тұра бастады.

Спорттың біздің отбасымыздың өмірінің бір бөлігіне айналғаны маған ұнайды.

08Сіздің жеке рекордыңыз — Бостон марафонындағы 3:29:53. Мұндай нәтижеге қалай қол жеткіздіңіз?

— Игорь Жаворонокқа келгенде, артымда марафондар болғанымен, ілгерілеу дерлік жоқ еді. Берлинді 3:55-те, Лондонды 3:56-да жүгіріп өттім.

Нәтижені өз бетімше жақсарту қиын екенін түсініп, жаттықтырушыға нақты сұраныспен келдім: Бостон марафонына іріктеуден өткім келеді.

Бес айлық дайындықтың ішінде біз Чикаго марафонында 3:45 нәтижесіне жеттік. Бұл маған Бостонның біліктілік нормативін орындауға мүмкіндік берді.

Кейін Бостонның өзіне қысқы дайындық болды. Үлкен көлемдер, суықта, тайғақ жолдарда жаттығу, төбелерде жүгіру.

Бірақ марафонның өзінде маған күтпеген жерден жеңіл болды. Алматының төбелері көмектесті деп ойлаймын. Сол жерде жеке рекордымды орнаттым — 3:29:53.

09Жаттықтырушыңыз туралы айтып беріңізші. Оның рөлі қаншалықты маңызды?

— Біздің жаттықтырушымыз Игорь Жаворонок — нағыз кәсіби маман. Мұндай маманның Алматыда спортшылармен жұмыс істейтіні — біз үшін үлкен бақыт.

Оның кәсіби спортшыларды, соның ішінде Олимпиада ойындарына дайындалғандарды даярлауда орасан тәжірибесі бар.

Бірақ ең бастысы — ол әр жүгірушіге жеке көзқараспен қарайды. Әркім өз тапсырмасын, өз жүктемесін алады.

Мен жаттықтырушыға толық сенемін. Қай стартқа дайындалғым келетінін айтамын, ал әрі қарай жұмысты ол құрады.

Кейде өзіме мен кәсіби спортшы болып кеткендей көрінеді!

10Ал Сіздің әдеттегі жаттығу аптаңыз қандай?

— Әдетте аптасына алты рет жүгіремін. Жылдамдық жұмысы бар, сенбі күндері — ұзақ жаттығулар.

Марафонға дайындық кезінде ұзақ жүгірістер біртіндеп 20-дан 30 шақырымға дейін ұзарады. Старт алдында жүктеме азаяды.

Жазда велосипедті қосамын. Бір айда шамамен 400 шақырым жүгіретін кезеңдер болады.

Ірі жарыстардан кейін өзіме қалпына келуге уақыт беремін. Әдетте шамамен бір ай. Сол кезде дайындық кезінде уақыт жетпеген, жиналып қалған үй шаруаларымен айналысуға болады.

Спорт менің күн тәртібімді қатты өзгертті. Бұрын бір жерде еріней салатынмын, ал қазір өзіме үнемі шағын мақсаттар қоямын. Мысалы, бір маусымда велосипедпен Медеуге он рет көтерілу.

Маған мақсатқа қарай жылжудың өзі ұнайды.

04 / 04

Медальдан да артық

11Сіз әлемнің түкпір-түкпіріндегі марафондарға қатыстыңыз. Нәтижеден бөлек, бұл жарыстарда Сізді не тартады?

— Атмосфера! Әсіресе ірі халықаралық марафондарда.

Адамдар көшеге шығып, жүгірушілерді қолдайды, есімдерін айқайлайды. Егер нөміріңде атың жазылса, мүлдем бейтаныс адамдар сені жігерлендіреді.

Есімде, Чикагода New Yorker деген жазуы бар майкамен жүгірдім. Біреудің: «Нью-Йоркер! Нью-Йоркер!» деп айқайлағанын естимін. Біраз уақыттан кейін ғана маған айтып жатқанын түсіндім.

Бұл керемет эмоциялар.

Әуесқой спортта мені тек нәтижелер тартпайды. Жарыстардағы адамдардан шығатын позитив ұзақ уақытқа қуат береді. Бір стартан кейін келесісіне дайындалғың келеді.

Оның үстіне спорт саяхаттауға, жаңа елдерді тануға, отбасымен уақыт өткізуге мүмкіндік береді.

12Токио марафонынан кейін Сіз алғаш рет қашықтықтан шығып кеткіңіз келгенін жаздыңыз. Неге?

— Жеке рекордымды жақсартамын деп қатты үміттендім. Жақсы дайындалдым, жаттықтырушы да дайын екенімді айтты.

Бірақ, сірә, мұны тым қатты күткен шығармын. Мүмкін, күйіп кеткен боларым.

Жоспарланған қарқыннан сәл жылдамырақ бастадым. Қашықтықтың бірінші жартысында әлі шыдадым, ал кейін өте ауыр болды.

Барлық марафондарымның ішінде алғаш рет тоқтап, шығып кеткім келді.

Бірақ Токио марафонына қатысу қаншалықты қиын екенін түсіндім. Кейбір жүгірушілер қатысу мүмкіндігін алу үшін жылдар бойы тырысады. Сондықтан қашықтықты аяқтауым керек деп шештім.

Ақыры шамамен 3 сағат 41 минутта жүгіріп өттім. Бұл менің жасым үшін жақсы нәтиже, бірақ жеке рекордты жақсарту мүмкін болмады.

Әр марафон бір нәрсеге үйретеді. Кейде тамаша дайындаласың, бірақ старт күні бәрі сен ойлағандай болмайды.

Жылдам әрқашан жақсы дегенді білдірмейді. Кейде ең маңызды нәтиже — сен алатын тәжірибе.
Ляззат Курманова

13Халықаралық марафондар мен триатлонға деген әуестік қаншалықты шығынды болып шықты?

— Әрине, бұл қымбат. Әсіресе триатлон. Бір велосипедтің өзі өте көп ақша тұруы мүмкін. Мен өзімдікін бір кездері жеңілдікпен сатып алдым және әзірге жаңасы туралы сөз де қозғамаймын, кейде қатты қаласам да.

Менің халықаралық старттарым көбіне жұбайымның арқасында мүмкін болып отыр. Мұның қанша тұратынын түсінемін және оның қолдауына өте ризамын.

Бірақ уақыт өте келе біздің спорттық сапарларымыз отбасылық саяхатқа айналды. Жарыстардың арқасында, мүмкін, әйтпесе ешқашан бармас едік деген елдерде болдық.

Кейде ойлаймын: біз ақшаны сүйікті ісімізбен айналысу, саяхаттау, әсер алу үшін де табамыз ғой.

Әрине, үйде, Алматыда жүгіре беруге болады. Бұл үшін үлкен шығын қажет емес.

Бірақ біз бір рет өмір сүреміз. Ал біздің отбасымыз үшін мұндай сапарлар ортақ тарихтың бір бөлігіне айналды.

14Жас ұлғайған сайын жүктеме мен денсаулыққа деген көзқарасыңыз қалай өзгерді?

— Менің ойымша, бәрінде парасатты көзқарас қажет.

Тұрақты түрде тексерілемін, кардиологқа барамын, тамырларымды тексертемін, талдау тапсырамын. Жас ұлғайған сайын денсаулыққа мұқият қарау керек.

Белгілі бір жастан кейін жүгірудің қажеті жоқ деген пікірлер маған ұнамайды. Халықаралық марафондарда әр түрлі жастағы адамдарды көресің. Жастар да, егде адамдар да бар. Барлығы қозғалыстан ләззат алады.

Бірақ бұл ағзаны ойланбастан жүктеу керек дегенді білдірмейді. Денсаулықты қадағалау, лайықты жүктемені таңдау және шамадан тыс жүктемеу маңызды.

Қазір өз мүмкіндіктерімді тану маған қызық. Ондықта, жартылай марафонда, марафонда нәтижемді тағы қаншалықты жақсарта аламын?

Иә, жас ұлғайған сайын ілгерілеу қиындай түседі. Бірақ байқап көргім келеді.

15Қазір өзіңізге қандай спорттық мақсаттар қоясыз?

— Жүгіруді жалғастырып, нәтижелерімді жақсартқым келеді.

Тағы бір мақсат — TAN марафондар сериясын жинау, ол Алматы, Түркістан, Баку, Бішкек және Самарқандтағы старттарды біріктіреді.

Самарқандтағы біріншісін жүгіріп өттім. Тағы төртеуі қалды.

Алда мақсат болғаны маған ұнайды. Сонда жаттығуға қосымша ынта пайда болады.

16Ешқашан жүгірмеген, бірақ бастағысы келетін 50–60 жастағы әйелге не айтар едіңіз?

— Ең бастысы — ниет. Және бірден үлкен міндеттер қоюдың қажеті жоқ.

Жаяу жүруден бастап, жүктемені біртіндеп арттырып, кейін жүгіруді қосуға болады. Асықпаңыз, өзіңізді басқалармен салыстырмаңыз.

Денсаулыққа қатысты мәселелер болса, міндетті түрде дәрігермен кеңесіп, лайықты жүктемені таңдаңыз.

Бастау үшін қымбат құрал-жабдық қажет емес. Мен өзім кәдімгі спорттық шалбармен, Garmin сағатынсыз бастадым. Қашықтықты білу үшін телефонмен жүгірдім. Ең бастысы — жақсы, ыңғайлы кроссовкалар.

Кейін, ұнаса, өзіңізге мақсат қоюға болады: бес немесе он шақырым жүгіріп өту, жарыстарға қатысу.

Ең бастысы — ләззат алу.

50 немесе 60 жаста өмір аяқталмайды. Керісінше, балалар өсіп, өзіңе көбірек уақыт пайда болғанда, мүлдем жаңа мүмкіндіктер ашуға болады.

Спорт қуаныш әкелуі керек. Сонда жалғастыруға деген ниет те болады.
Ляззат Курманова
Made on
Tilda