Сарапшы

«Жеңісті жалғастыру үшін татамиге өзің шығуың міндетті емес»

Киокушинкай карате бойынша халықаралық дәрежедегі спорт шебері жарыс мансабын аяқтады, бірақ спорттан кетпеді — енді оның басты жеңістеріне шәкірттері жетеді.

03.11.2026Мәтін: Юлия КузнецоваФото: кейіпкердің жеке мұрағатынан
Василий Симонов
30 жасКиокушинкай бойынша ХДСШIII данOneHit мектебі

Василий Симонов 30 жаста. Ол — халықаралық дәрежедегі спорт шебері, III дан қара белбеудің иегері және сэнсэй атағы бар. Каратемен 20 жылдан астам айналысады. Бүгінде Алматыдағы төрт филиалды біріктіретін OneHit мектебін басқарады. Оның шәкірттері қалалық, республикалық және халықаралық жарыстарда өнер көрсетеді. Жақында шәкірттерінің бірі әлем чемпионатында қола жүлде алды.

«Екінші тынысқа» берген сұхбатында Василий неге медаль үшін күресуді тоқтатқанын, шәкірттер ер жеткенде олармен қарым-қатынас қалай өзгеретінін және адамдар неге каратеге алғаш рет 30 немесе 40 жастан кейін келетінін айтып берді.

01 / 04

Шәкірттен — сэнсэйге

01Василий, карате өміріңізге қалай келді? Оның өмірлік ісіңізге айналатынын қашан түсіндіңіз?

— Менің каратедегі жолым жеті жасымда, бірінші сыныпқа бармай тұрып басталды. Әрі таңғаларлығы, бұл үшін әжеме алғыс айтуым керек. Бала кезімде мен әлсіздеу болдым, әжем мектепте мені біреулер ренжітуі мүмкін деп уайымдады. Сондықтан ол мені спорт үйірмесіне жаздыруды шешті. Солай болып шықты, ең жақын үйірме дәл карате болды, әрі ол кейін мен 11 жыл бойы оқыған мектептің өзінде орналасқан еді. Сондықтан бүкіл мектеп кезеңінде менің күн тәртібім өте қарапайым болды: алдымен сабақ, одан кейін карате жаттығуы. Бәрі бір ғимаратта.

Ал карате өмірімнің ісіне айналатынын түсінген сәт туралы айтсам, бұл мүлде кездейсоқ әрі әлдеқайда кейін болды. Университетте оқып жүргенде маған көршілес жекеменшік мектепте карате үйірмесін жүргізуді ұсынды. Бәрі қарапайым мектеп үйірмесінен басталды. Кейін қосымша топтар пайда болып, шәкірттер саны көбейіп, толыққанды секциялар ашыла бастады.

Біртіндеп маған каратемен өзім айналысу ғана емес, басқаларды үйрету де қызық екенін, осы бағытты дамытып, спортшыларды даярлаудың өз жүйесін құрғым келетінін түсіне бастадым. Университетті бітіргеннен кейін жаттықтырушылық жұмысқа ғана емес, спорттың ұйымдастырушылық, басқарушылық жағына да көбірек көңіл бөле бастадым. Уақыт өте келе бұл мені өз клубым OneHit-ті құруға жетеледі.

Сонда бала кезімде әжем менің жай ғана өзімді қорғай алуымды қалаған екен, ал нәтижесінде оның шешімі менің кейінгі бүкіл өмірімді көп жағынан айқындады.
Василий Симонов

02Сіз халықаралық дәрежедегі спорт шебері деңгейіне жеттіңіз. Неге жарыс мансабын аяқтауды шештіңіз?

— Бірнеше себеп бар. Біріншіден, ұзақ жылғы кәсіби жаттығулар мен жарыстар барысында жарақаттар аз жиналған жоқ, олар, әрине, өзін сездіреді. Екіншіден, бір сәтте менің басымдықтарым өзгере бастады. Мен өз карате мектебімді дамытуға, шәкірттермен жұмысқа және ұйымдастыру мәселелеріне көбірек уақыт бөле бастадым.

Менің соңғы жарысым, қателеспесем, 2022 жылы, пандемиядан кейін болды. Бұл Азия чемпионаты еді, онда мен ойлағандай сәтті өнер көрсете алмадым. Тіпті жүлделі үштікке де кіре алмадым. Әрине, көп жылғы спорттық мансаптан кейін, жоғары орындар үшін күресуге үйреніп қалғанда, мұндай нәтиже ойландырады.

Дәл сол кезде мен, мүмкін, қызметімнің бағытын сәл өзгертіп, спортқа басқа қырынан қарайтын уақыт келген шығар деп ұға бастадым. Мен жеңісті жалғастыру үшін татамиге өзің шығуың міндетті емес екенін түсіндім. Спортшыларды тәрбиелеп, оларға өз тәжірибеңді беріп, бір кездері өзің ұмтылған нәтижелерге жетуге көмектесуге болады.

Бүгінде менің басты жеңістерім — шәкірттерімнің жеңістері. Сеніңіз, шәкіртің ірі халықаралық турнирдің тұғырына көтерілгенде, өз медаліңнен кем емес әсер аласың.
Василий Симонов
02 / 04

Жаттықтырушы және оның шәкірттері

03Каратист жасы ұлғайған сайын қалай өзгереді? Бүгін сізге 10–15 жыл бұрынғыдан не қиынырақ, ал неден күштірек болдыңыз?

— Сізге былай айтайын: жасы ұлғайған сайын каратистер тек жақсара түседі. Әңгіме физикалық қасиеттер туралы емес, мінез, ойлау және өмірге көзқарас туралы. Біз сабырлырақ, байсалдырақ және мақсаткер бола түсеміз.

Әрине, физикалық тұрғыдан жас өз түзетулерін енгізеді. Бүгін мен 10–15 жыл бұрынғыдай қарқынмен жаттықпаймын. Ағза көбірек назар талап етеді, ескі жарақаттар да анда-санда өзін еске салады. Соған қарамастан мен физикалық пішінімді сақтаймын. Тренажер залына үнемі барамын, ал кешке үлкен тобыммен бірге жаттығамын. Біз түрлі техникаларды, соққылар комбинацияларын, байламдарды пысықтаймыз, кейде мен тіпті жігіттермен спаррингке шығамын. Мойындаймын, кейде оңай емес, әсіресе жас, жігерлі спортшылармен жұмыс істегенде. Бірақ дәл осындай сәттерде жаттығу үдерісінен зор ләззат аламын.

Жас ұлғайған сайын жылдамдық пен төзімділікті сәл жоғалтуың мүмкін, бірақ тәжірибе, техниканы түсіну және жағдайды дұрыс бағалай білу жағынан әлдеқайда көп нәрсеге ие боласың. Сондықтан мен нағыз каратист жарыс мансабы аяқталғанда дамуын тоқтатпайды деп есептеймін. Жай ғана уақыт өте келе оның дамуы сәл басқа пішінге енеді.

04Кейбір шәкірттеріңіз каратеге кішкентай кезінде келіп, бүгінде өздері ересек спортшы және жаттықтырушы болды. Мұндай сабақтастық сіз үшін нені білдіреді?

— Көптеген шәкірттерім маған мүлде кішкентай кезінде келді. Біреуі төрт жаста, біреуі жеті жаста еді, ал бүгін кейбіреулері жиырмада. Бұлар — өмірге өз көзқарасы, мақсаттары және болашаққа жоспарлары бар, қалыптасқан ересек тұлғалар. Баламен көп жыл бойы жұмыс істегенде, сенің рөлің оны дұрыс соққы жасауға немесе жарыста жеңуге үйретуден әлдеқайда кең екенін біртіндеп түсіне бастайсың. Сен оның мінезін, тәртібін, айналасындағы адамдарға және өзіне деген көзқарасын қалыптастыруға қатысасың.

Кейбір шәкірттерімнің каратемен айналысуды жалғастырып қана қоймай, өздері жаттықтырушы болып жатқанын көру ерекше қуанышты. Бүгінде менің OneHit мектебімде төрт жаттықтырушы жұмыс істейді, әрқайсысы бір кездері менің шәкіртім болған. Ұрпақтар арасындағы ерекше сабақтастық шығады: бір кездері мен оларды үйреттім, ал енді олар алған білімдерін басқа балаларға береді.

Мен үшін бұл, бәлкім, спорттық медальдардан да маңыздырақ. Өйткені медаль белгілі бір сәттің жетістігі болып қалады, ал адамның бойында қалыптасуына көмектескен білім, мінез және өмірлік қағидалар онымен өмір бойы бірге болады.
Василий Симонов

05Кімді жаттықтыру қиынырақ — балаларды ма, ересектерді ме? Шәкірттер ер жеткен сайын оларға деген көзқарасыңыз қалай өзгереді?

— Менің ойымша, ең қиыны — жасөспірімдермен жұмыс істеу, әсіресе 15–17 жастағы балалармен. Бұл дәл жастық максимализм пайда болатын кезең. Оларға бәрін біліп қойғандай, бәріне түсінетіндей көрінеді, ал біз, ересектер, қазіргі тілмен айтқанда, заманауи өмірден ештеңе түсінбейтін ескі буынның өкілдеріміз.

Кішкентай балалармен белгілі бір мағынада оңайырақ. Бала саған төрт, бес немесе жеті жасында келгенде, сен іс жүзінде таза парақтан бастайсың. Біртіндеп оның бойына негізгі қағидаларды сіңіресің: тәртіп, үлкенді құрметтеу, жауапкершілік, еңбек ете білу және бастаған ісін соңына дейін жеткізу.

Ал шәкірттерің ер жеткенде, оларға деген көзқарасты өзгертуге тура келеді. Мұндай шәкірттермен тең дәрежеде сөйлесуді, олардың пікіріне құлақ асуды, кейде тіпті кейбір мәселелерде жол беруді үйрену маңызды. Өйткені жаттықтырушының міндеті — жай ғана бұлжытпай бағынуға қол жеткізу емес, сенім мен құрметке ие болу.

Жасөспірімдердің ішінде сақтайтын нәрселері өте көп. Әртүрлі уайымдар, мектептегі, колледждегі мәселелер, ата-анасымен немесе құрдастарымен қарым-қатынастағы қиындықтар. Олар мұны үйде әрдайым талқылай алмайды немесе талқылағысы келмейді. Көбіне дәл осындай мәселелермен олар маған келеді. Кейде тіпті жаттығуды кейінге қалдырып, отырып алып жай ғана сөйлесеміз. Оларды не мазалайтынын талқылап, түрлі өмірлік жағдайларды талдаймыз. Мен кейде бұл да жаттығудың бір түрі, тек физикалық емес, рухани жаттығу деп әзілдеймін.

Мен үшін ең бастысы — әр шәкірттен кәсіби каратист немесе чемпион тәрбиелеу міндетті емес. Ер жеткенде оның өмірінде әрдайым спорт, тәртіп, айналасындағыларға құрмет және дұрыс өмірлік бағдарлар болатын лайықты адам болып қалуы әлдеқайда маңызды.

03 / 04

Ересек жаңадан бастаушылар

06Сізге ересек жаңадан бастаушылар келе ме? Адамды каратемен алғаш рет 30, 40 немесе 50 жасында айналысуға не итермелейді?

— Иә, ересек шәкірттер бізге анда-санда келеді. Менің ойымша, олардың әрқайсысының өз тарихы және бір күні карате залының табалдырығын аттауды шешкен өз себебі бар. Маған көп адам үшін бұл балалық шақтан қалған жабылмаған гештальт сияқты көрінеді. Біреу бір кездері жекпе-жек өнерімен айналысуды армандаған, бірақ түрлі себептермен арманын жүзеге асыра алмаған. Ал 20–30 жылдан кейін бала кезде қатты қалаған нәрсені ақыры байқап көру мүмкіндігі пайда болады.

Адамдардың тағы бір санаты бар — жастайынан каратемен айналысқандар. Олар бұл спорттың өздеріне не бергенін жақсы есінде сақтайды: тәртіп, өзіне деген сенім, мінез күші, қиындықтарды жеңе білу. Бірақ уақыт өте келе жұмыс, отбасы, күнделікті күйбең пайда болып, мұның бәрі біртіндеп екінші орынға ығысады. Бір сәтте адам бір кездері жаттығуларда бастан кешкен сезімдерді сағына бастайды. Спорт залының атмосферасын, өзіңді жеңу сезімін, қарапайым күнделікті өмірде ала алмайтын эмоцияларды.

Менің ойымша, мұндай адамдар үшін каратеге оралу — белгілі бір мағынада өзіңді қайта ашу мүмкіндігі. Ал біреулер мүлде нөлден, есейген шағында келеді, өйткені жай ғана жекпе-жек техникаларымен емес, дәл шығыс жекпе-жек өнерінің философиясы мен рухымен танысқысы келеді. Мен каратемен айналысуға белгілі бір жас жоқ деп есептеймін. Маңыздысы — қанша жаста екенің емес, залға қандай мақсатпен келетінің және жаттығулардан не алғың келетіні.

07Ал каратеге алғаш рет ересек жасында келген адам байыпты спорттық нәтижелерге жете ала ма?

— Менің ойымша, кез келген жастағы адам белгілі бір жетістіктер мен спорттық нәтижелерге жете алады. Ең бастысы — ниет, ұмтылыс және өз үстіңнен жұмыс істеуге дайын болу. Әрине, көп нәрсе адамның қай жаста бастағанына, физикалық дайындық деңгейіне және алдына қандай мақсат қоятынына байланысты.

Менің өзімде әзірге нөлден бастап, кейін байыпты спорттық атақтарға қол жеткізген ересек шәкірттер болған жоқ. Бірақ таныстарымның арасында мұндай мысалдар аз емес. Біреу қара белбеу алды, біреу жарыстарда сәтті өнер көрсетіп, спорт шеберлігіне үміткер нормативін орындады. Ал кейбіреулері каратеге соншалықты беріліп кетті, кейін өздері жаттықтырушы болуды шешті.

Бастауға ешқашан кеш емес. Алдыңа әлем чемпионы болу мақсатын қою міндетті емес. Біреу үшін алғашқы белбеуді алудың өзі зор жетістік болады, ал біреу үшін карате уақыт өте келе шынымен де бүкіл өмірінің ісіне айналуы мүмкін.
Василий Симонов
04 / 04

Ішкі табалдырық

08Карате өзіңді жеңуге үйретеді. Бірақ өзіңді жеңу мен негізсіз тәуекелдің арасындағы шекара қайда?

— Карате — ең алдымен тәртіп, рух күші, шыдамдылық және өзіңді жеңе білу. Ең қызығы, балалар мұны жаттықтырушының әңгімесінен емес, өз тәжірибесінен түсіне бастайды. Бұл әсіресе алғашқы жарыстар мен белбеуге арналған біліктілік емтихандары кезінде айқын көрінеді. Белбеуге байланысты емтихан екі, үш, кейде тіпті төрт сағатқа созылуы мүмкін. Бұл, әсіресе бала үшін, айтарлықтай физикалық және психологиялық жүктеме. Әрине, үдеріс барысында ол шаршайды, оған ауыр болады, кейде тоқтағысы келеді. Бірақ дәл осындай сәттерде нағыз мінез көріне бастайды.

Сонымен бірге өзіңді жеңу мен негізсіз тәуекелді ажырата білу өте маңызды деп санаймын. Карате баланы ауырсынуды елемеуге немесе нәтиже үшін денсаулығын қауіпке тігуге үйретпеуі керек. Жаттықтырушының міндеті — шәкірттің мүмкіндіктерін дұрыс бағалау, жүктемені бақылау және мінез күші тек шыдай білуде ғана емес, өз күшіңді парасатпен бағалай білуде де екенін түсіндіру.

09Жаттықтырушылық жылдарыңызда қай шәкірттің тарихы ерекше есте қалды? Міндетті түрде чемпионның тарихы болуы шарт емес.

— Шынымды айтсам, бір ғана шәкіртті немесе бір нақты тарихты бөліп алу маған қиын. Жаттықтырушылық жұмыс жылдарында менің қолымнан өте көп әртүрлі бала өтті, әрқайсысы өзінше бірегей. Бірақ мен үшін ең қуаныштысы, бәлкім, спорттық жетістіктер емес, жылдар өтсе де шәкірттерімнің мені есте сақтайтыны.

Біреуі мектепті бітіріп, университетке түсті, біреуі жұмыс істей бастады, ал біреуі тіпті басқа елге көшіп кетті. Соған қарамастан олар анда-санда оралып, қонаққа келіп, істерінің қалай жүріп жатқанын, немен айналысатынын, неге қол жеткізгенін айтады. Кейбіреулері жай ғана менің жағдайымды сұрау үшін жазады. Қарапайым хабарлама сияқты, бірақ мен үшін жаттықтырушы ретінде бұл өте қымбат. Мен үшін жаттықтырушылық жұмыстың нағыз нәтижесі тек чемпиондар мен жеңіп алынған медальдар санымен ғана емес, шәкірттеріңнің жылдар өткен соң қандай адам болатынымен де өлшенеді.

Галерея · 4 фото
1 / 4

10Біздің жобамыз «Екінші тыныс» деп аталады. Каратистерде жекпе-жек кезінде осындай сезім бола ма? Ал сіз үшін жеке екінші тыныс нені білдіреді?

— Менің ойымша, әр адамның өмірінде белгілі бір шекке жететін сәт келеді. Бұл — алдыңда таңдау тұратын нүкте: тоқтап, қол жеткізгеніңді қабылдау ма, әлде алға тағы бір қадам жасап көру ме.

Каратеде бұл сезім өте таныс. Әсіресе ауыр жаттығулар немесе жекпе-жектер кезінде, күш таусылғандай, дене шаршағандай, бірақ алда әлі де күресу керек болғанда. Мен мұны өзіндік ішкі табалдырық деп атаймын. Әркімде өзінікі. Біреу оған жеткенде тоқтайды, өйткені әзірге әрі қарай жүруге дайын емес. Ал біреу бұл кедергіден аттап өтуге күш тауып, мүлде жаңа деңгейге шығады.

Осы ішкі қабырғаны жеңе алғанда, таңғаларлық нәрсе болады. Сен феникс сияқты қайта туатындайсың. Жаңа сенімділік сезімі, энергияның, күш пен жағымды эмоциялардың орасан зор толқыны пайда болады.
Василий Симонов

Сен кенет өзіңнен күткеннен әлдеқайда көп нәрсеге қабілетті екеніңді түсінесің. Әрине, кейде тоқтап, күш жинап, жағдайды бағалау керек. Бірақ ең бастысы — мақсатқа жетер жолда қиындықтар туындады деп одан бас тартпау.

Мен үшін екінші тыныс — шаршаудан кейін жаңа күш пайда болатын сәт қана емес. Бұл — сен өз шектеулеріңе сенуді қойып, өз мүмкіндіктеріңе сене бастайтын сәт. Бәлкім, карате мені ең алдымен осыған үйреткен шығар.

Made on
Tilda