30-дан кейін спорт тек денені ғана өзгертпейді. Дерматокосметолог дәрігер Валерия Перфильева — сыртқы келбетке шын мәнінде не әсер ететіні, косметологияның неге құдіретті емес екені және мұнда ұйқының, қалпына келудің және жаттығулардың қандай қатысы бар екені туралы.

Валерия Перфильева — дерматолог, трихолог және дерматокосметолог дәрігер, ал бұрын радиоонколог болған. С. Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетін бітірген, үш жыл Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтында жұмыс істеген, кейін дерматовенерология бойынша қайта даярлаудан өтіп, 2017 жылдан бері осы мамандық бойынша жұмыс істейді.
Валерия спортқа 2014 жылы іс жүзінде кездейсоқ келді: үйге қайтып келе жатып, Алматы марафонының билбордын көрді. Жүгіруден бастады, кейін кроссфит пайда болды, ал әрі қарай, өз сөзімен айтқанда, ол «мүмкін болғанның бәрін байқап көрді». Қазір әуесқой деңгейде калистеникамен, pole sport-пен, жартасқа өрмелеумен және кикбоксингпен айналысады, жорықтарды, жаяу жүруді, велосипед пен эндуроны жақсы көреді.
Біз Валериямен спорт 30-дан кейін сыртқы келбетте нені өзгертетіні, косметология неге созылмалы ұйқысыздық пен әлсіреудің орнын толтыра алмайтыны, жаттығуларды процедуралармен қалай ұштастыру керектігі және неге жасы ұлғайған сайын сұлулық ол үшін мақсат емес, дененің қолынан келетін нәрселерге жағымды бонус бола түсетіні туралы сөйлестік.


— Қазіргі әлемде өмір ұзақтығы көп жағынан медицинаның дамуының арқасында айтарлықтай артты. Заңды түрде басқа сұрақ туындады — есейген шақтағы осы өмірдің сапасы туралы. Жақында бір психологтан мынадай сөз естідім: «Бәрі ұзақ өмір сүргісі келеді, бірақ ешкім қартайғысы келмейді».
Маған косметология да, спорт та көп жағынан дәл осы туралы сияқты көрінеді — алдын алу, өмір сапасы және денсаулық жағдайы туралы. Қазір адамдар белгілі бір жасқа жай ғана жетуді емес, сол жылдарды әдемі әрі сапалы өткізуді қалайды.
— Бала кезімде 35 жастағы әйелдерге қарағанда, бұл есейген жас сияқты көрінетін. Әлі күнге дейін көз алдыма суреттер келеді: әйел жұмыстан кейін сөмкелерін көтеріп, ауыр басып келе жатыр, кейін белі ауырады. Заман солай болды — спортқа уақыт жоқ еді.
Қазір мен спортпен шұғылданатын 30–35+ жас — бұл жай ғана жастықтың шарықтау шағы екенін түсінемін. Енді аңқау жастық емес, мүмкіндіктер бар, ал ағзаның қоры әлі таусылмаған жақсы, сапалы жастық. Осындай қарқынмен қозғала отырып, бұл күйді ұзақ сақтауға болатынын түсіну өте жағымды.

— Менің ойымша, ең күтпеген бонус — мүлде дене бітімі емес. Бұл — кенет ауырмай қалған арқа, босаңсыған мойын, денедегі жеңілдік, сергектік және бір жерден кенет пайда болған энергия. Ал жақсы пішін, түзу арқа және сымбатты мүсін өздігінен қоса келеді.
Бірақ ұнамауы мүмкін сәттер де бар. Спорт, әсіресе салмақтың айтарлықтай төмендеуімен қатар жүрсе, бетті өзгертуі мүмкін. Май пакеттерінің көлемі азаяды, осыдан қатпарлар мен сызықтар көзге көбірек түсуі мүмкін, беттің жүдеу көрінуі пайда болуы мүмкін.
Сондықтан белсенді спорт тамақтану мен қалпына келуге мұқиятырақ қарауды талап етеді. Тапшылықта болып, бір мезгілде белсенді жаттығу — ағзаға айтарлықтай жүктеме.
Тамақтануды қадағалап, тапшылықтарды уақытында анықтап, толықтырып отыру маңызды.
— Тері асты май клетчаткасы дененің барлық жерінде дерлік бар, бет те бұдан тыс емес. Бізде терең және беткі май пакеттері бар. Белсенді арықтамаса да, жасы ұлғайған сайын олардың бір бөлігі кішірейеді. 15–17 жастағы фотосуреттеріңізге қарасаңыз жеткілікті: салмаққа қарамастан бет ұшы әдетте домалақтау, самайда айқын ойыстар жоқ, бет сүйектері басқаша көрінеді.
Егер осы көлемдердің табиғи азаюына салмақтың төмендеуі де қосылса, тері бұрынғы тірегінің бір бөлігін жоғалтады. Осыдан салбырау мен жүдеу көрініс пайда болуы мүмкін. Егер бұл ретте ағзаға ақуыз, дәрумендер мен минералдар жетіспесе, терінің сапасы да зардап шегеді. Сондықтан салмақ азайту кезінде тамақтануға мұқият қарау өте маңызды: жеткілікті ақуыз, пайдалы майлар мен микронутриенттер алу.
Жоғалған көлемдерге келсек, косметология кейбір жағдайларда оларды жоғалған жерінде толтырып, бетті бастапқы пропорцияларға жақындатуға мүмкіндік береді.


— Иә. Қарқынды жаттығулар қан айналымына, лимфа ағынына, тер бөлінуіне және тіндердің қалпына келуіне әсер етеді, сондықтан көптеген косметологиялық процедуралардан кейін физикалық жүктемені уақытша шектеуге тура келеді. Мысалы, инъекциялық процедуралардан кейін қарқынды жаттығуларда үзіліс жасауды ұсынамыз. Лазерлік процедуралардан, RF-әдістемелерден және терең пилингтерден кейін шектеулер ұзағырақ — тері қалпына келгенге дейін болуы мүмкін.
Спортшыларға жалпы қалпына келуге ерекше назар аудару маңызды: жеткілікті ақуыз бен су, толыққанды ұйқы және теріні ультракүлгін сәуледен қорғау. Әсіресе көп жүзгенді жақсы көретіндерге. 😂
— Әрине. Мұндай жағдайлар сирек емес. Көбіне пациенттермен бірге процедуралар курсын жарты жыл алға жоспарлаймыз. Бірақ жарыс күндері мен жаттығу жоспарлары өзгеруі мүмкін. Егер адам оңалту кезеңінен қауіпсіз өте алмайтынын түсінсем, процедураны болдырмау, кейінге қалдыру немесе қауіпсізірек балама таңдау жақсырақ.
Мысалы, биоревитализация мен коллагенотерапия инъекциялардың көп мөлшерін қамтиды. Қалпына келу ережелері сақталмаса, әр жарақат инфекцияның ықтимал кіру қақпасы болады. Егер адам жүзумен немесе түйіспелі спорт түрлерімен айналысса, мұны ескеруге тура келеді. Лазерлік тегістеу мен микроинелі RF-ке де осы қатысты. Терінің регенерациясының белгілі бір мерзімі бар, белсенді жаттығуларға қалпына келгеннен кейін оралған жөн.

— Егер спортшы дайындықтың шыңында болса, ұзақ қалпына келу кезеңі бар процедураларды ұсынбаймын: агрессивті лазерлік тегістеу, химиялық пилингтер және одан кейін бірнеше күн бойы физикалық белсенділікті шектеуге тура келетін кейбір аппараттық әдістемелер. Сөре алдында контурлық пластиканы және жалпы инъекциялық процедураларды жасау жөн емес: ісіну, көгерулер және болжау қиын жеке реакциялар болуы мүмкін.
Эстетикалық процедураларды маусымаралық кезеңге немесе маңызды жарыстардан әлдеқайда бұрын жоспарлаған дұрыс, тіндер толық қалпына келіп үлгеруі үшін.
— Иә, сондықтан дәрігерге пациенттің қабылдайтын барлық нәрсесі туралы білу маңызды. Кейбір дәрілік препараттар мен қоспалар көгерулер мен қан кету қаупіне, жазылу үдерістеріне және терінің жағдайына әсер етуі мүмкін. Сондықтан процедура алдында дәрігерге қабылдайтын барлық дәрі-дәрмектер, дәрумендер, спорттық тамақтану және ББҚ туралы айту керек.
Және созылмалы аурулар, аллергиялар, жақында жасалған оталар, жүктілік немесе емізу туралы міндетті түрде хабарлау керек. Дәрігердегі ақпарат неғұрлым толық болса, процедура соғұрлым қауіпсіз, ал нәтиже болжамдырақ.


— Ең кең таралғандарының бірі — SPF тек жазда керек деген. Қыста УК индексі, әрине, төмен, бірақ нөлге тең емес. Ультракүлгін сәуле бұлтты күні де жер бетіне жетеді. Сондықтан күннен қорғану тек жазда ғана керек емес. Қауіпсіз кезең — күн батқаннан кейін.
Тағы бір миф — косметологияға «тәуелді болып қаласың» деген: процедураларды жасай бастап, кейін тоқтатсаң, бәрі нашарлайды. Косметологиялық процедуралар физиологиялық тәуелділік тудырмайды. Адам оларды жасауды тоқтатса, тері бұрын оны күткені үшін ғана тезірек қартая бастамайды. Жай ғана процедураның әсері біртіндеп аяқталады, ал жасқа байланысты табиғи өзгерістер қайтадан көріне бастайды. Онда неге адамға жағдай нашарлағандай көрінеді? Өйткені ол өз бетін косметологияны бастағанға дейінгі күйімен емес, үнемі күтім мен процедуралардан кейін көруге дағдыланған күйімен салыстырады.
Немесе аппараттық косметология «бетті бүлдіруі» мүмкін деген қорқыныш: «Лазерден кейін тері жұқарады», «SMAS бүкіл майды кетіреді», «аппараттар тіндерді бұзады». Аппараттық әдістеменің өзі бетті бүлдірмейді. Мәселе оның қалай, қай жерде және кімге қолданылатынында. Кез келген аппарат белгілі бір тіндерге белгілі бір тереңдікпен және қарқындылықпен әсер етеді. Сондықтан процедура алдында жасты, терінің қалыңдығын, тері асты май клетчаткасының көлемін, анатомиялық ерекшеліктерді және тіндердің бастапқы жағдайын ескеру маңызды.
Бұл факторлар ескерілмесе, мәселелер туындауы мүмкін: тым агрессивті параметрлерді таңдау, дұрыс емес аймақта жұмыс істеу немесе бір процедурада ең жоғары әсер алуға тырысу. Аппараттық косметологияда «неғұрлым күшті болса, соғұрлым жақсы» қағидасы жұмыс істемейді.
— Косметология созылмалы ұйқысыздықтың, сусызданудың, тапшылықтардың немесе шамадан тыс жүктемелердің салдарын өтей алады деген күту.
Өкінішке қарай, бірде-бір процедура ағзаның толыққанды қалпына келуін алмастыра алмайды.
Мен пациенттерге анда-санда: «Қазір ештеңе жасамай-ақ қояйық», — деймін. Егер адам созылмалы түрде ұйқысы қанбайтынын, стрессте өмір сүретінін, күшін сарқа жаттығатынын және осының бәрін процедуралармен өтеуге тырысатынын көрсем, алдымен негізгі нәрселерді қалпына келтіруді ұсынамын. Косметология ағзаның әлсіреуін бүркемелеу тәсіліне айналмауы керек. Кейде ең жақсы anti-age — тағы бір процедура емес, бірнеше апталық қалыпты ұйқы, дұрыс құрылған жүктеме және тапшылықтардың орнын толтыру.
Заманауи косметология біртіндеп жеке процедура форматынан кешенді тәсілге көшуде, онда біз алдымен адамның жалпы жағдайына қараймыз да, тек содан кейін оған шын мәнінде қандай процедура қажет екенін шешеміз.




— Мен әрдайым айтамын: 30-дан кейін «ғажайып процедураларға» емес, денсаулықтың іргетасына инвестиция салу керек. Неден бастауды таңдасақ, бұл — ұйқы, тұрақты физикалық белсенділік, тамақтану және дұрыс таңдалған үйдегі тері күтімі. Тек содан кейін — көрсеткіштер бойынша косметологиялық процедуралар.
Көбіне адамдар қымбат крем сатып алуға немесе инъекция жасатуға дайын, бірақ сонымен бірге бес сағат ұйықтап, іс жүзінде қозғалмайды. Бірде-бір процедура мұндай өмір салтының орнын толтыра алмайды.
Мен дәлелді және жеке тәсілді жақтаймын: кездейсоқ сатып алулар мен трендтегі процедуралар азырақ, ойластырылған жоспар көбірек. Спорт, күтім және косметология бірге жұмыс істегенде, нәтиже табиғи және ұзақ мерзімді болады. Ал спорт туралы айтсақ — әртүрлісін байқап көріңіз, бірдеңе міндетті түрде жаныңызға жақын болады. Физикалық белсенділіктің тұрақты болып, тіс тазалау мен душқа түсу сияқты негізгі әдетке айналуы маңызды.
— Ештеңеге үлгермеймін деп айтқым келеді! 😂 Бірақ нәтижелер керісінше дейді. Кейде маған да ерінішті болады. Бірақ көп жыл бұрын осы жолды — денсаулық, спорт және өзіңе қамқорлық жолын таңдағаныма қуаныштымын.
Қаншалықты қарапайым естілсе де, маған тәртіп пен уақытты басқару көмектеседі. Оларды бойыма жастайымнан анам сіңірді. Кейін бұл университетте өте пайдалы болды: серуендегің де келеді, сессия да тапсыру керек, оның үстіне аптасына бірнеше рет кезекшілік бар.
Жоспарлау маңызды. Мен блокноттар мен күнтізбелерді жақсы көремін, бірақ өзімді уақытқа тым қатаң байламауға тырысамын, өйткені орындалмаған іс ынтаны қатты түсіруі мүмкін. Апта басында жалпы жоспар құрамын. Содан кейін нақты күндерге қатаң байланған істерді белгілеймін: жұмыс, оқу, жаттығулар, қызымның логопеді. Ал қалғанының бәрін жүктемеге қарай бос уақытқа бөлемін. Жексенбіде әрдайым демаламын. Телефонды өшіріп, асықпай таңғы ас ішіп, күнді баяу режимде өткіземін.
Сонымен қатар мен үшін сәтте болу өте маңызды болды. Мен бұл күйді жақында ғана шынымен сезіндім, ол тамаша болып шықты. Созылу жасасаңыз — сол сәтте созылу мен өз сезімдеріңіз туралы ойлаңыз. Тамақ ішсеңіз — сыртқы тітіркендіргіштерге алаңдамай, тағамның дәмі мен құрылымын сезініңіз. Істер туралы олардың уақыты келгенде ойлайсыз. Он минут бойы жай ғана бір кесе кофенің рахатын көрсеңіз, әлем құлап қалмайды.
— Мен үшін шекара өте қарапайым: егер өзіңе қамқорлық өмірді жақсартса — бұл денсаулық. Егер ол өзіңе үнемі көңілің толмауына айналса — бұл енді идеалды қуу.
Спорт менің сыртқы келбетке деген көзқарасымды қатты өзгертті. Бұрын мен айнадағы белгілі бір параметрлерге, көбіне әлеуметтік желілер таңған параметрлерге көбірек ұмтылатынмын. Қазір денемнің қолынан келетін нәрсені әлдеқайда жоғары бағалаймын: күшті, төзімді болу, ауырсынусыз қозғалу және маған энергия беру. Әсіресе 35-тен кейін. Сұлулық — жағымды бонус. Бірақ мен үшін денсаулық пен функционалдық әрдайым бірінші орында.

— Мен үшін 30-дан кейінгі екінші тыныс — өзгелердің күтуімен өмір сүруді тоқтатып, өзіңді таңдай бастау. Дәл 30-дан кейін мен жаңаны батылырақ байқап көріп, жан-жағыма азырақ қарайтын болдым: «Адамдар не дейді?» Адамдар бес минут сөйлеседі де, сізді ұмытып, өз мәселелеріне беріліп кетеді. Ал сіз өмір бойы қалаған нәрсені ешқашан байқап көрмейсіз. Спорт, жаңа жобалар, кәсіптегі даму… Жақында мен өзім үшін жаңа мамандық — трихология бойынша тағы да оқудан өттім.
Бұл — енді ешкімге ештеңе дәлелдегің келмейтін жас. Өзіңе қызық болатындай өмір сүргің келеді. Әрі белгілі болғандай, дәл сол кезде әлдеқайда көп мүмкіндік ашылады.


